با افزایش پیچیدگیهای فنی و عملیاتی در مسابقات فرمول۱ طی سالهای اخیر، فدراسیون بینالمللی اتومبیلرانی (فیا) نیز گامهای بزرگی در ارتقای سیستمهای نظارتی و فناورانه خود برداشته تا همه چیز را با دقتی بیسابقه زیر نظر بگیرد.
امروزه هیچ جایی برای اشتباه یا نادیده گرفتن نقض قوانین وجود ندارد، زیرا تصمیمات باید در لحظه و با دقت کامل گرفته شوند. در گذشته، داوران گاهی ساعتها پس از پایان مسابقه منتظر دریافت تصاویر ویدیویی از حوادث میماندند، یا حتی برخی تخلفات آشکار بهدلیل نبود تصاویر ضبطشده هرگز شناسایی نمیشد. اما اکنون شرایط کاملاً متفاوت است.
حالا شاهد این هستیم که چگونه پلتفرم پیشرفته مدیریت مسابقه فیا – موسوم به ریسواچ – برای رساندن اطلاعات دقیق و تصاویر لازم به مسئولان کنترل مسابقه و اتاق داوران استفاده میشود.
سیستم ریسواچ از تمام دوربینهای مداربسته اطراف پیست استفاده میکند؛ در مجموع حدود ۶۰ فید ویدیویی، بهعلاوه تصاویر زندهای که از خودروها مخابره میشود. این ترکیب، دیدی جامع از تمام اتفاقات پیست ارائه میدهد، حتی زمانی که دوربین اصلی بینالمللی (پخش تلویزیونی) روی آن صحنه متمرکز نیست.
به این شبکه، بیش از ۳۰ کانال ارتباطی صوتی و بیش از ۳۰۰ حسگر نصبشده روی هر خودرو اضافه میشود که دادهها را در هر میلیثانیه ارسال میکنند. نتیجه این است که تمام اطلاعات موردنیاز فیا در لحظه در اختیارش قرار دارد.
هنگامی که حادثهای رخ دهد، مثلاً تصادف یا برافراشته شدن پرچم زرد، سیستم بهصورت خودکار نواحی مربوطه از پیست را همراه با تمام تصاویر زنده روی صفحه نمایش میآورد تا کنترل مسابقه بتواند فوراً موقعیت را ارزیابی کند.
برای نمونه، در تصادف میان یوکی سونودا و پیر گسلی در دور نخست گرندپری عربستان، اتاق کنترل مسابقه از همین قابلیت برای مشاهده همزمان چند زاویه مختلف حادثه استفاده کرد.
سیستم ریس واچ فیا – تصادف سونودا و گسلی
دسترسی به اطلاعات کامل هر خودرو
یکی از قابلیتهای کلیدی این سیستم، امکان تمرکز بر روی هر خودروی خاص است. با انتخاب یک راننده، فیا میتواند بهصورت لحظهای به تمام دادههای مرتبط با عملکرد خودرو و وضعیت اطراف آن دسترسی پیدا کند؛ از سرعت و موقعیت گرفته تا دمای تایرها، تنظیمات بال و حتی زاویه فرمان.
این انعطافپذیری کمک میکند تصمیمات حیاتی مربوط به ایمنی یا بررسی تخلفات بهسرعت و بر پایه دادههای دقیق گرفته شود.
ریس واچ همچنین با هوش مصنوعی و الگوریتمهای شناسایی خودکار حادثه کار میکند. هر اتفاقی که بهعنوان مورد مشکوک به تخلف یا حادثه احتمالی شناسایی شود، چه از سوی کنترل مسابقه، تیمها، مرکز عملیات از راه دور فیا، یا خود داوران، بهطور خودکار در یک پوشه ویژه ذخیره میشود.
در این پوشه، تمام ویدیوها، صداها، دادههای حسگر و ارتباطات رادیویی مرتبط در دسترس است تا بررسی حادثه فوراً آغاز شود، بدون نیاز به جستوجو یا تأخیر.
سیستم نظارت و مدیریت مسابقه فرمول۱، که زیر نظر کریس بنتلی (رئیس استراتژی سیستمهای اطلاعاتی خودروهای تکصندلی در فیا) و با همکاری شرکت فناوری ورزشی استرالیایی Catapult توسعه یافته، حدود ۱۵ سال است که مورد استفاده قرار میگیرد.
ایده ایجاد چنین سامانهای پس از گرندپری ژاپن ۲۰۰۷ شکل گرفت؛ زمانی که مشخص شد روشهای قدیمی دیگر پاسخگو نیستند.
در آن زمان، فیا برای ارتباط با تیمها از سیستم ایمیل استفاده میکرد. اما در همان مسابقه بارانی ژاپن، پیام مربوط به نوع تایرهای خیس موردنیاز به دست مدیر وقت تیم فراری، استفانو دومنیکالی، نرسید و همین امر موجب بروز مشکل در شروع مسابقه شد.
این حادثه نشان داد اتکا به ایمیل و ارتباط انسانی در چنین شرایط فشردهای دیگر کارآمد نیست. بنابراین فیا تصمیم گرفت یک سیستم مرکزی ارتباطی و دادهای اختصاصی برای هماهنگی سریعتر و دقیقتر بسازد.
چارلی وایتینگ
از ارتباط دستی تا تصمیمگیری دادهمحور
به گفته تیم مالیون، مدیر ایمنی فیا:
ما طی سالها بهطور مداوم روی فناوری سرمایهگذاری کردهایم تا بتوانیم اطلاعات بهتری برای تصمیمگیری در اختیار داشته باشیم. این روندی دائمی است که همواره در حال بهبود است.
یکی از اهداف اصلی این سامانه، ارسال اطلاعات درست در زمان مناسب است تا داوران و کنترل مسابقه با انفجار داده روبهرو نشوند.
مالیون مقایسه جالبی دارد:
در هواپیما، اگر همهچیز درست پیش میرود، آیا خلبان لازم دارد تمام اعداد را ببیند؟ نه.
فقط وقتی شرایط خاصی پیش میآید، باید اطلاعات مهم نمایش داده شود.
در کنترل مسابقه هم همینطور است؛ حجم زیادی از دادهها وارد سیستم میشود، اما فناوری باید طوری طراحی شود که بهترین تعامل را با انسانها داشته باشد.
اگر همهچیز خوب پیش میرود، لازم نیست دائم همه چیز را پایش کنیم. ولی وقتی بتوانید ابزارها، هشدارها و تحلیلهای خودکار تنظیم کنید تا اطلاعات مرتبط را دقیق در لحظه مناسب ارائه دهند، عملکرد افراد در کنترل مسابقه هم بهینه میشود.
مکس ورشتپن و لوئیس همیلتون – فرمول یک ایتالیا 2021
یادگیری از اشتباهات؛ از ابوظبی ۲۰۲۱ تا امروز
هیچ سیستمی بینقص نیست. حتی با تمام پیشرفتها، اشتباهات رخ میدهد اما همان اشتباهات، پایه یادگیری و بهبود بعدی هستند.
بنتلی میگوید:
این سیستم همیشه در حال توسعه است. ما مدام در حال یادگیری، تغییر و تطبیق هستیم. فیا ساکت نمینشیند و گوش نمیبندد.
ما بهدنبال بهتر شدن هستیم و با تیمها همکاری میکنیم تا همهچیز برای همه بهینه شود. اگر مشکلی پیش بیاید، از آن یاد میگیریم تا بار بعد تکرار نشود.
یکی از بزرگترین درسها از گرندپری ابوظبی ۲۰۲۱ به دست آمد، همان مسابقهای که در آن، در جریان تصمیمگیری برای بازگرداندن خودروهای عقبافتاده در پشت خودروی ایمنی، اشتباهی انسانی رخ داد.
در نتیجه آن اشتباه، فیا تغییرات اساسی در سیستم خود ایجاد کرد. حالا نرمافزار مسابقه دارای ویجتی مخصوص صف خودروهای پشت سیفتیکار است که فاصلهها را نشان میدهد و خودروهای لپ شده، متوقفشده و داخل پیتلین را مشخص میکند.
سیستم میتواند لیست خودکار خودروهای لپ شده را ایجاد کند تا از طریق پیامهای رسمی به تیمها اطلاع دهد که چه زمانی مجاز به بازگرداندن موقعیت خود هستند.
افزون بر این، نمایش دادههای دلتا (اختلاف زمانی بین خودروها و سیفتیکار) به کنترل مسابقه کمک میکند تا موقعیت دقیق هر خودرو در پیست را بهتر درک کند؛ اقدامی که میتواند از حوادثی مانند گرندپری ژاپن ۲۰۲۳ جلوگیری کند، زمانی که گسلی هنگام تلاش برای رسیدن به صف سیفتیکار با سرعت بالا از کنار خودروی امدادی در پیست عبور کرد.
بنتلی توضیح میدهد:
تمام این ابزارها و ویجتها به مرور اضافه شدهاند تا فرآیند را بهبود دهند. ما همیشه در حال افزودن قابلیتهای جدید، اصلاح و ارتقای سیستم هستیم.
سیستم ریس واچ فیا – خط استارت
پیشرفت در فناوری فرمول ۱ فقط به بروزرسانی نرمافزار یا افزودن ابزارهای جدید محدود نمیشود؛ بلکه یادگیری از مشکلات و بازنگری در روشها و حتی قوانین نیز بخشی از روند تکامل فیا است.
از مشکل نوريس تا تحول در قوانین شروع مسابقه
یکی از نمونههای اخیر، ماجرای لندو نوریس در استارت گرندپری عربستان ۲۰۲۴ بود. سیستم تشخیص حرکت (ترانسپوندر) خودرو او حرکت زودهنگامش را ثبت نکرد، در حالی که در تصاویر ویدئویی مشخص بود ماشین کمی قبل از خاموش شدن چراغها تکان خورده است.
بهدلیل اینکه طبق قوانین وقت، تنها داده ترانسپوندر مبنای قضاوت برای “جامپ استارت” بود، هیئت داوران نمیتوانست پنالتی اعمال کند.
از آنجا که این مشکل پیشتر نیز تکرار شده بود، فیا تصمیم گرفت اقدام جدی انجام دهد.
تیم مالیون، مدیر ایمنی فیا، توضیح میدهد:
ما روی فناوری سرمایهگذاری کردیم و به همین دلیل دوربینهای بیشتری روی خط استارت نصب شد.
سیستم را توسعه دادیم تا بتوانیم با دقت و وضوح بیشتری این موارد را بررسی کنیم. البته نهفقط فناوری، بلکه تیم انسانی هم تکامل پیدا میکند.
اکنون، با وجود دوربینهای اختصاصی روی هر جایگاه استارت که تنها ۴۰ ثانیه پس از شروع مسابقه تصاویر و دادههای خود را در اختیار کنترل مسابقه و داوران میگذارند، تقریباً هیچ جامپ استارتی از چشم فیا پنهان نمیماند.
این پیشرفت چنان مؤثر بود که فیا قانون قدیمی را تغییر داد و دیگر تشخیص ترانسپوندر را شرط اصلی تشخیص خطا نمیداند.
علاوه بر این، ویجت خودکار نظارت بر خط استارت نیز اضافه شده تا کنترل مسابقه بداند کدام رانندگان سر جای خود هستند و آیا مشکلی وجود دارد که ممکن است باعث تأخیر در شروع شود.
دوربینهای جدید برای بررسی جریمهها
فیا همچنین دوربینهای اضافی برای کنترل اجرای جریمهها در پیتلین نصب کرده است. این اقدام پس از مواردی بود که مشخص نبود آیا رانندهها واقعاً جریمه توقف را بهدرستی اجرا کردهاند یا خیر.
البته این سیستم هم بیاشکال نبوده، برای مثال، کارلوس ساینز در بحرین بهدلیل تفسیر اشتباه دادهها به اشتباه جریمه گرفت، جریمهای که بعداً لغو شد. اما هر بار که چنین خطاهایی رخ میدهد، فیا آنها را بررسی کرده و برای جلوگیری از تکرار، اصلاحات لازم را انجام میدهد.
مالیون میگوید:
مثل همه فناوریهای این ورزش، هدف در حال حرکت است.
ما دائماً در حال بهبود مستمر هستیم و سیستم هر هفته و هر سال گستردهتر میشود.
چارلز لکلرک و سرجیو پرز
استفاده از هوش مصنوعی در داوری
فیا مدتی است در حال بررسی نقش هوش مصنوعی در بهبود نظارت مسابقات است و یکی از مهمترین بخشها، کنترل خروج از محدوده پیست (ترک لیمیت) است.
بررسی دستی ویدیوهای صدها دور از هر راننده در طول یک آخر هفته غیرعملی است؛ بنابراین ورود اتوماسیون هوشمند ضروری بود.
با همکاری شرکت Catapult، فیا سیستمی اختصاصی توسعه داده که موقعیت خودروها را با دقت بالا ثبت میکند تا هوش مصنوعی بتواند خروج از محدوده را تشخیص دهد.
این فناوری که ترک لیمیت کامپیوتر ویژن (TLCV) نام دارد و اکنون در پلتفرم ریس واچ ادغام شده است، لبه پیست را با یک خط قرمز مشخص میکند و هوش مصنوعی میتواند خودروهایی را که از آن عبور کردهاند تشخیص دهد.
انسان هنوز تصمیم نهایی را میگیرد
با وجود پیشرفت زیاد فناوری، فیا نمیخواهد تصمیمهای نهایی را کاملاً به هوش مصنوعی واگذار کند.
مالیون میگوید:
من فکر نمیکنم هنوز به مرحلهای رسیده باشیم که فناوری بتواند بهتنهایی تصمیم بگیرد و حتی مطمئن نیستم از نظر عدالت ورزشی بخواهیم چنین چیزی اتفاق بیفتد.
هدف ما این است که فناوری را طوری بهکار بگیریم که زمان و تمرکز انسان را بهینه کند.
در واقع، هوش مصنوعی فقط موارد واضح را بهطور خودکار حذف میکند، تا انسانها روی ۵ درصد از موارد مرزی و مشکوک تمرکز کنند.
مالیون مقایسهای جالب میکند:
مثل استفاده از هوش مصنوعی در بررسی اسکنهای پزشکی است. هدف این نیست که سیستم تشخیص نهایی بدهد، بلکه باید ۹۰٪ موارد واضح را کنار بگذارد تا متخصص تمام وقتش را صرف ۱۰٪ موارد مشکوک کند.
سیستم همیشه در حال رشد
به گفته کریس بنتلی:
این نرمافزار مدام در حال توسعه است. این پلتفرم بیش از ۱۵ سال است که فعال است و تعداد کمی سیستم در دنیا وجود دارد که در این مدت چنین تکاملی داشته باشند.
ما در هر مسابقه چیزهای جدیدی کشف میکنیم، آنها را تحلیل میکنیم، ابزارهای تازه میسازیم و دائماً آن را گسترش میدهیم. حتی از حالا روی فناوریهای آینده کار میکنیم.
در مجموع، فیا با ترکیب هوش مصنوعی، تحلیل داده و قضاوت انسانی، ساختاری ایجاد کرده که نهتنها سرعت تصمیمگیری را افزایش داده، بلکه شفافیت و عدالت را در داوری فرمول۱ نیز بهطور چشمگیری بهبود داده است.
توضیح کامل و جامع
ممنون از شما آقای نامور
پس کی قراره وون پوشه ذخیره شده چند دور آخر فصل ۲۰۲۱ پخش بشه که اگر بشه مالک فرمول یک به خاک سیاه میشینه